Ders 12 · İşletme

Kurulum, yedekleme ve günlük düzen: sunucuyu doğru kurun, veriyi güvende tutun

Bu ders operasyon dersidir: sunucunun neye ihtiyacı olduğu, kurulumun hangi sırayla yapılacağı, canlıda hangi komutun kesinlikle çalıştırılmayacağı ve verinizin nasıl yedeklenip geri yükleneceği. Kurulum ve bakım komutları ürünün kendi araçlarıdır (bin/); yedekleme adımları sunucu işletim sisteminin standart araçlarıyla, bu derste öğrendiğiniz her şeyi kendi sunucunuzda uygulayabilirsiniz.

Süre: 15 dk Seviye: İleri Kontrol listesi: 0/0

Bu derste ne öğreneceksiniz?

Sunucu gereksinimleri

Kurulum için gereken bileşenler
BileşenGereksinimNerede doğrulanır
PHP8.2 veya üzeriphp -v · hosting-check kalemi php
PHP eklentilerimysqli, mbstring, json, fileinfophp -m · kalem extensions
ŞifrelemeNative ext-sodium veya paketteki vendor/paragonie/sodium_compatKalem sodium — eklenti varlığı değil, gerçek şifreleme/çözme turu denenir
VeritabanıMySQL 5.7+ / MariaDB 10.4+Kalem database
Web sunucusuApache 2.4 veya LiteSpeed, mod_rewrite ve AllowOverride AllUygulama adresi açıldığında hata vermemeli
HTTPSGeçerli SSL sertifikasıKalem public_url yalnız https:// kabul eder
ComposerGerekmez — sistem kendi otomatik yükleyicisini ve test koşucusunu kullanır—

En sık kurulum hatası

Web kökü proje klasörünün kendisi olduğunda .env, app/, database/ ve storage/ klasörleri internete açılır. Web kökü mutlaka marangoz/public olmalıdır. storage/ klasörü ayrıca 403 ile kapalıdır.

Adım adım kurulum

  1. Sunucuya hazırlık

    Paylaşımlı hostinge (cPanel / Plesk) kurulum yapacaksanız yerel makinenizde dağıtım paketini üretin. Paket; uygulama klasörleri, derlenmiş arayüz varlıkları, migration'lar, .env.example, hostinge uygun .htaccess şablonu ve sodium polyfill'ini içerir; .env, canlı veri, testler ve kaynak klasörler pakete girmez.

    bash bin/package-release.sh
    # → dist/marangoz-crm-YYYYmmdd-HHMM.tar.gz

    Paketi yükleyip açtıktan sonra klasörü marangoz gibi sade bir adla yeniden adlandırın; yolları basitleştirir.

  2. Web kökünü doğru ayarlayın

    Tercih edilen yol: panelden alan adının Document Root değerini /home/KULLANICI/marangoz/public yapın. Bu durumda proje kökündeki mevcut koruma dosyasına dokunmanız gerekmez.

    Alternatif: Document Root değiştirilemiyorsa projeyi public_html/marangoz altına koyup şablonu yerleştirin:

    cp .htaccess.hosting-example .htaccess

    Bu şablonda RewriteBase satırı klasör adıyla eşleşmelidir; klasörü marangoz dışında bir adla yüklediyseniz satırı ona göre güncelleyin. Ayrıca .env içindeki adresler /public içeren biçimde yazılır.

  3. Veritabanını ve .env dosyasını hazırlayın

    Panelden veritabanı ve kullanıcı oluşturup kullanıcıya ALL PRIVILEGES verin. Ardından .env.example dosyasını .env olarak kopyalayıp üretim değerlerini yazın.

    Üretimde .env değerleri
    AnahtarDeğer
    APP_ENVproduction
    APP_DEBUGfalse — üretimde asla açık bırakılmaz
    APP_URL · APP_PUBLIC_URLGerçek https:// adresleri (QR etiketleri bu adresten üretilir)
    APP_TIMEZONEEurope/Istanbul
    APP_KEY32 baytlık rastgele anahtarın base64 hali
    DB_HOST · DB_PORT · DB_USER · DB_PASS · DB_NAMEKullanıcı root olmamalı; parola en az 16 karakter ve tahmin edilemez olmalı
    SESSION_NAME · SESSION_LIFETIMEmarangoz_session · 7200
    LOGIN_MAX_ATTEMPTS · LOGIN_WINDOW_SECONDSGiriş denemesi sınırı ve penceresi

    php -r "echo base64_encode(random_bytes(32)), PHP_EOL;"

    APP_KEY uyarısı: Bu anahtar QR/parça etiketlerinin şifrelemesinde kullanılır. Anahtarı değiştirirseniz mevcut QR etiketleri geçersizleşir; rotasyondan önce hangi etiketlerin yeniden üretileceğine karar verin. Anahtar yoksa veya şifreleme yeteneği yoksa parça görüntüleme ucu temiz bir hata döner.

  4. Dosya izinlerini ayarlayın

    find . -type d -exec chmod 755 {} \;
    find . -type f -exec chmod 644 {} \;
    chmod 600 .env
    chmod -R 755 storage

    PHP kullanıcısının storage/ altına (loglar, yüklemeler, AI görselleri, taslaklar, önbellek) yazabilmesi gerekir. Yazamıyorsa kurulum kontrolü storage kaleminde hata verir.

  5. Şemayı uygulayın — --fresh ve --seed YASAK

    Canlıda yalnızca ileri yönlü migration komutu çalıştırılır:

    cd ~/marangoz
    php bin/migrate.php
    php bin/migrate.php --status

    Neden yasak?

    --fresh veritabanını siler, --seed demo başlangıç verisi yükler. İkisi de yalnızca geliştirme ve geçici test veritabanı içindir. Canlıda ikisini de çalıştırmak tüm müşteri, proje, teklif ve cari verisini yok eder. Terminal yoksa tek seferlik bir cron kaydı ile aynı komut çalıştırılabilir; migration tamamlandıktan sonra bu cron kaydı silinmelidir.

    Migration ileri yönlüdür: başarısız bir kayıt migration_runs tablosunda ve loglarda görünür; düzeltilip aynı komut yeniden çalıştırılır.

  6. İlk işletme sahibini oluşturun

    Taze veritabanında kullanıcı yokken firma ve owner hesabını tek komutla açın:

    php bin/create-owner.php --tenant="Örnek Mobilya Ltd. Şti." --email=owner@ornekfirma.com --name="Ad Soyad"

    Şifre verilmezse terminalde gizli sorulur ve hiçbir çıktıya yazılmaz; en az 10 karakter olmalıdır. Veritabanında kullanıcı varsa komut reddeder. Bu hesap tam yetkilidir ve maliyetleri görür.

  7. Kurulumu doğrulayın

    İki kontrol komutu vardır. İkisi de hiçbir sırrı (anahtar, parola, jeton) ekrana yazmaz; başarısız olduklarında sıfırdan farklı bir dönüş kodu verirler.

    php bin/hosting-check.php
    php bin/release-check.php
    php bin/release-check.php --json > release-check.json

    Release kontrolünün denetlediği kalemler
    KalemNe kontrol eder
    php · extensions · sodiumSürüm, eklentiler ve gerçek şifreleme yeteneği
    productionAPP_ENV=production ve APP_DEBUG=false
    database_credentialsVarsayılan olmayan kullanıcı, en az 16 karakter parola
    app_key32 baytlık base64 anahtar
    public_urlPublic https:// adres
    migrationsMigration defteri güncel, başarısız kayıt yok
    build_artifactsArayüz çıktıları yerinde ve dolu
    storageLog klasörleri yazılabilir
    demo_accountsÜretimde aktif ve varsayılan parolalı demo hesap yok
  8. SSH olmayan kurulumlar için tek seferlik web adımı

    Yalnızca FTP ve tarayıcı erişimi olan kurulumlar için paketle birlikte gelen public/installer.php dosyası kullanılır. .env dosyasına en az 32 onaltılık karakterlik geçici bir kurulum jetonu eklersiniz; her istekte bu jeton zorunludur, eksik veya yanlış jeton 404 döner.

    • Durum adımı salt-okunurdur; hiçbir sır çıktıya yazılmaz
    • Migration adımı her istekte sınırlı sayıda dosya çalıştırır, done:true dönene kadar tekrarlanır
    • Bu adımda --fresh / --seed yoktur; demo verisi yüklenmez
    • İlk owner adımı yalnız POST ile çalışır; şifre en az 10 karakter olmalıdır

    Kurulumdan hemen sonra

    public/installer.php dosyasını sunucudan silin ve .env içindeki APP_INSTALL_TOKEN satırını kaldırın. Bu iki adım atlanırsa kurulum uçu erişilebilir kalır.

Günlük yedekleme

Yedekleme yalnız veritabanı dump'ı değildir. Aşağıdaki dosya seti de yedeğe dâhildir ve atlanırsa restore sonrası hata verir:

Yedek seti
NeNeredeAtlanırsa
Veritabanı dump'ıbackup/marangoz-YYYY-MM-DD.sql.gzTüm kayıtlar kaybolur
.envAyrı ve şifreli yerde tutulur (paketin parçası değildir)Uygulama açılmaz
storage/uploadsMüşteri dosyalarıEkler görünmez
storage/ai-rendersÜretilmiş görsellerBaşarılı görsel işleri boşa çıkar
public/assetsArayüz çıktılarıSayfalar açılmaz

Snapshot tabloları (fiyat anlık görüntüleri, teklif sürümleri, üretim emirleri ve parçaları) muhasebesel kayıt niteliğindedir; yedekten silinmezler.

Güvenilir bir günlük yedek betiği dört şeyi yapar: hata/kesinti halinde eski başarılı yedekten vazgeçmez, yarım dosya bırakmaz, dump'ın bütünlüğünü doğrular ve yalnız başarıdan sonra eski yedekleri temizler.

  • 1) Dump + sıkıştırma: mysqldump çıktısı geçici bir dosyaya yazılır
  • 2) Doğrulama: sıkıştırma bütünlüğü, dosya boş değil ve dump bitiş işaretini taşıyor
  • 3) Atomik aktivasyon: dosya hedef ada taşınır
  • 4) Yedeklilik: yalnız doğrulama geçtikten sonra kopya alınır ve eski yedekler temizlenir

Parolayı komut satırına yazmamak için ~/.my.cnf dosyası kullanılır ve izni 600 yapılır. Önerilen zamanlama: her gece saat 03:00.

Yedek klasörünü proje klasörünün dışında tutun ve web erişimini kapatın. Düzenli olarak yedeği sunucu dışı bir hedefe de kopyalayın; sunucu çalışmıyorsa yerinde duran yedek işe yaramaz.

Geri yükleme ve izole restore provası

Restore provası asla canlıda yapılmaz. Yöntem şudur: dump'ı izole bir veritabanına yükleyin, dosya kopyalarını izole bir köke açın, ardından uygulamanın kendi kontrol komutlarını o izole kuruma karşı çalıştırın.

BACKUP_GZ="$HOME/backups/marangoz-YYYY-MM-DD.sql.gz"
RESTORE_DB="marangoz_restore_$(date +%s)"
RESTORE_ROOT="$(mktemp -d /tmp/marangoz-restore.XXXXXX)"
PROJECT="$HOME/marangoz"

mysql -e "CREATE DATABASE \`$RESTORE_DB\` CHARACTER SET utf8mb4 COLLATE utf8mb4_unicode_ci"
gzip -cd "$BACKUP_GZ" | mysql "$RESTORE_DB"

mkdir -p "$RESTORE_ROOT"/{uploads,ai-renders,assets}
cp -a "$PROJECT/storage/uploads/." "$RESTORE_ROOT/uploads/"
cp -a "$PROJECT/storage/ai-renders/." "$RESTORE_ROOT/ai-renders/"
cp -a "$PROJECT/public/assets/." "$RESTORE_ROOT/assets/"

DB_NAME="$RESTORE_DB" php "$PROJECT/bin/migrate.php" --status
DB_NAME="$RESTORE_DB" php "$PROJECT/bin/release-check.php" --json

Prova sonrası izole veritabanını ve geçici kökü silin. Canlı storage/ klasörüne yazılmaz; dosyalar yalnızca izole köke kopyalanır.

  • Fiyat anlık görüntüsü, teklif sürümü ve üretim parçası satır sayılarını kontrol edin (boşsa restore eksiktir)
  • Bir AI görsel işinin dosyası izole kökte var mı, doğrulayın
  • Bir QR etiketini izole kopyada aynı anahtarla çözebildiğinizi doğrulayın; anahtarı loga yazmayın
  • Uygulama kodunu geri alacaksanız: migration'lar yalnız eklemeli ise yeni şema eski kodla çalışır; yıkıcı değişiklik varsa önce deploy öncesi yedeği geri yükleyin

Günlük düzen

Aşağıdaki düzen ürün ekranlarına dayanan önerilen iş akışıdır; her adım ilgili derste ayrıntılı anlatılmıştır.

Günlük çalışma sırası
ZamanNe yapılırEkran
Gün başıGecikmiş taksitleri ve ödeme sözlerini tarayın, arama listesi oluşturunCari / Tahsilat → Vadesi Gelenler, Ödeme Sözleri
SahaÖlçü işine atama yapın; usta ölçüyü girip gönderirÖlçü İşleri
OfisÖlçüyü onaylayın, tasarımda modülleri yerleştirin, fiyatı hesaplayınEditör, Fiyat
Müşteri görüşmesiTeklif oluşturun, ödeme planını yazdırın, müşteri onayını alınTeklifler
TeslimÜretim emrini ve etiketleri üretin, montaj ekibine aktarınÜretim
KasaTahsilatı girin, makbuzu yazdırın, çekleri portföye ekleyinCari / Tahsilat
Gün sonuDönem raporunu açın, önceki dönemle karşılaştırın; günlük yedeğin alındığını doğrulayınRaporlar
HaftalıkPasifleştirilmesi gereken hesapları ve kullanıcı rollerini gözden geçirin; denetim kaydını okuyunYönetim
Aylıkİzole restore provasını tekrarlayın; anahtar rotasyonu gerekiyorsa planlayınSunucu

Sık yapılan hatalar

Canlıda --fresh / --seed çalıştırmak

En ağır hatadır: --fresh veritabanını siler. Canlıda yalnızca php bin/migrate.php çalıştırılır. Demo veri yükleme komutu yalnız geliştirme içindir.

APP_DEBUG=true bırakmak

Üretimde hata cevabına teknik ayrıntı sızar. Sorun çözmek için geçici olarak açıp hemen kapatın; kalıcı çözüm loglardadır.

APP_PUBLIC_URL olarak localhost veya özel IP bırakmak

QR etiketleri bu adresten üretilir; telefon o adresi açamaz. Gerçek HTTPS alan adı girin, sonra etiketleri yeniden üretin.

.env dosyasını web kökünde bırakmak

Veritabanı parolası ve anahtar internete açılır. .env docroot dışında ve izni 600 olmalıdır.

Kurulum dosyasını silmeyi unutmak

FTP ile kurulumda kullanılan installer.php dosyası ve kurulum jetonu kurulumdan sonra kaldırılmalıdır; aksi halde kurulum uçu erişilebilir kalır.

storage/ai-renders klasörünü yedeklemezden almak

Bu klasör yedek dışı kalırsa restore sonrası tamamlanmış görsel işleri boşa çıkar. Yedek setini tam alın.

Tek seferlik migration cron'unu silmemek

Cron kaydı kalmaya devam eder. Migration bittikten sonra kaydı kaldırın.

Anahtar rotasyonunu geçişsiz yapmak

APP_KEY değişimi mevcut QR etiketlerini geçersizleştirir. Önce hangi etiketlerin yeniden üretileceğine karar verin; ayrıca XAI_API_KEY gibi anahtarların ifşa geçmişiyse rotasyonu da aynı bakım penceresinde yapın.

En değerli iki dakika

Her ay php bin/release-check.php çalıştırın ve yedeğinizi izole bir veritabanına geri yükleyip kontrol edin. Yedek aldığını zannetmek ile yedeğin geri yüklendiğini kanıtlamak arasındaki fark, bir veri kaybında tüm işin farkıdır.

Bu dersten sonra

Müfredatın son dersini tamamladınız. Artık müşteri kaydından tasarıma, üretimden etikete ve cari tahsilattan rapora kadar tüm akışı biliyorsunuz. Kendi işinizdeki ilk projeyi bu düzenle başlatın; takıldığınız adımı ilgili derse geri dönerek tekrar edin.

Eğitimden sonra ürünü kendi işinizle deneyin

Demo giriş bilgileriyle uygulamayı hemen açın; takıldığınız yerde eğitim merkezinden devam edin.

Demo Giriş