Ders 11 · İşletme

Roller, yetkiler ve güvenlik: kimin neyi görebileceğini baştan tanımlayın

MDFCAD'de erişim "görünürlük + maliyet yetkisi" üzerine kuruludur. Yedi rol ve 43 izin vardır; iç maliyet gösteren alanlar ayrı bir yetki bayrağıyla açılır. Bu derste rol tablosunu, kullanıcı yönetimini, denetim kaydını ve oturum güvenliğini gerçek kurallarıyla ele alacağız.

Süre: 12 dk Seviye: Orta Kontrol listesi: 0/0

Bu derste ne öğreneceksiniz?

Rol tablosu: yedi rol, 43 izin

Roller şunlardır: owner (işletme sahibi), admin (yönetici), designer (tasarımcı), sales (satış), production (üretim), cashier (kasiyer) ve usta (usta). İşletme sahibi tüm izinlere sahiptir; diğer roller aşağıdaki izin listesine göre çalışır.

G = görüntüleme · G·Y = görüntüleme ve yönetme/oluşturma · S = yalnız ödeme sözleri · M = ayrıca maliyet yetkisi gerekir · — = izin yok

Rol bazlı yetki matrisi (izin gruplarıyla)
İzin grubu owner admin designer sales production usta cashier
Genel (gösterge paneli)GGGGGGG
MüşterilerG·YG·YG·YG·Y——G
Projeler ve TasarımG·YG·YG·YGGGG
Katalog ve ModüllerG·YG·YGGGG—
Fiyatlandırma (satış fiyatı)G·Y + MG·Y (M)GG———
TekliflerG·YG·YGG·Y——G
ÜretimG·YG·Y——G·Y——
Saha (ölçü işleri)G·YG·YG·YG·YGG·Y (yalnız kendi kartı)—
Cari ve TahsilatG·YG·Y—S——G·Y
RaporlarG + MG (M)GG——G
Personel ve BordroG·YG·Y (M)————Ö (M)
Yönetim ve DenetimG·YG·Y—————
AI GörselleştirmeG·YG·YGG———
  • Yönetici (admin) firma bilgilerini düzenlemez (tenant.manage izni yok); bu izin yalnız işletme sahibindedir.
  • Tasarımcı katalog maliyetine, satış fiyatına ve malzemeye düzenleme yetkisi verilmez; malzemeyi yalnız görür.
  • Satış projeyi yönetemez (açar, düzenleyemez) ve teklif onaylayamaz; teklif oluşturabilir ve yazdırarak müşteriye iletebilir.
  • Usta yalnız gösterge paneli, projeler, modül kataloğu ve kendisine atanmış ölçü işlerini görür; ölçümü girer ve gönderir. Görev oluşturamaz, başkasına atayamaz.
  • Kasiyer cari ve tahsilat işlemlerini yapar; maliyet, katalog yönetimi, üretim ve denetim kaydı görmez.
  • Üretim yalnız üretim ve malzeme görüntüleme/yönetme ile ölçü işlerini görüntüler; cari görmez.
  • Bordro ödemesi (payroll.pay) yalnız maliyet yetkisi olan kasiyere açılır; kasiyere bordroyu görme, yönetme veya onaylama izni verilmez.
  • Tablo satırları izin gruplarını özetler: bir hücrede "G" yazması, o gruptaki tüm görüntüleme izinlerinin tek tek tanımlandığı anlamına gelmez.

Maliyet yetkisi ve iki kapı kuralı

İç maliyet ve kâr alanları ikinci bir bayrakla açılır: kullanıcının maliyet yetkisi. Bu bayrak, maliyet ve bordro izinleri için zorunludur; etkilediği roller owner, admin ve kasiyerdir:

Maliyet yetkisi gerektiren izinler
İzinNe açarKimi
pricing.view_costProje detayındaki "Maliyet & Kârlılık" paneliowner (her zaman) · admin (yalnız maliyet yetkisiyle)
catalog.view_costKatalogdaki alış maliyetiowner · admin (maliyet yetkisiyle)
catalog.manage_costKatalog alış maliyetini düzenlemeowner · admin (maliyet yetkisiyle)
reports.view_profitKârlılık raporuowner · admin (maliyet yetkisiyle)
payroll.view / payroll.managePersonel bordrosunu görüntüleme / yönetmeowner · admin (maliyet yetkisiyle)
reports.view_workforce_costPersonel giderleri raporuowner · admin (maliyet yetkisiyle)
payroll.payMaaş ödemesi yapma (onay veremez)owner · kasiyer (maliyet yetkisiyle)

Yönetici neden "owner" veya maliyet yetkilisi olamaz?

Yönetici rolü, kendisine verilen iki kapıdan geçmek zorundadır:

  • Kapı 1 — mevcut hedef: Yönetici, halihazırda işletme sahibi veya maliyet yetkili olan bir kullanıcıya dokunamaz. Rolünü, şifresini veya pasifliğini değiştiremez.
  • Kapı 2 — yeni yetki: Yönetici, bir kullanıcıya işletme sahibi rolü veya maliyet yetkisi veremez.

Ayrıca yönetici kendi hesabını yalnız yönetici rolüyle düzenleyebilir; kendini başka bir role atayamaz ve kendi hesabını pasifleştiremez. İşletme sahibi bu iki kapıdan da serbestçe geçer.

Yöneticinin verebileceği roller: yönetici, tasarımcı, satış, üretim, kasiyer, usta.

Adım adım: kullanıcı yönetimi

  1. İlk firma hesabını sahibiyle birlikte açın

    Taze bir kurulumda kullanıcı tablosu boşken firma ve işletme sahibi tek komutla oluşturulur:

    php bin/create-owner.php --tenant="Örnek Mobilya Ltd. Şti." --email=owner@ornekfirma.com --name="Ad Soyad"

    Şifre verilmezse terminalde gizli sorulur ve hiçbir çıktıya ya da loga yazılmaz; en az 10 karakter olmalıdır. Veritabanında zaten kullanıcı varsa komut reddeder. Kurulum sonrası bu hesapla owner@ornekfirma.com adresinden giriş yapılır.

  2. Kullanıcı ekleyin

    Yönetim → Kullanıcılar ekranından yeni kullanıcı açın. Bu ekran için users.manage izni gerekir; işletme sahibi ve yönetici rolündedir.

    • Ad Soyad: 2–190 karakter · E-posta: benzersiz ve geçerli olmalı
    • Telefon isteğe bağlıdır
    • Rol: yedi rolden biri, zorunlu
    • Şifre: 8–100 karakter · Kullanıcı aktif olarak açılır
    • Maliyet Yetkisi kutusunu yalnız gerçekten maliyet görmesi gerekenler için işaretleyin

    Şifre hiçbir çıktıda gösterilmez ve kayıtta düz metin olarak saklanmaz.

  3. Rolü ve maliyet yetkisini doğru dağıtın

    Rol, kullanıcının ekranlarına değil izinlerine karşılık gelir. En sık yapılan hata "insana rol vermek, sonra ekranı kapatmak" düşüncesidir: yönetim ekranında "Roller" bölümü hangi rolün hangi izinlere sahip olduğunu gösterir; ham izin anahtarı yalnız ipucunda görünür.

    Usta rolü kendisine atanmış ölçü kartını görür, ölçümü girer ve gönderir; yeni görev açamaz, başkasına görev atayamaz. Maliyet, cari ve rapor ekranlarının hiçbirine erişemez.

  4. Değişikliğin oturumu düşürmesini bilin

    Bir kullanıcının rolü, maliyet yetkisi, pasif durumu veya şifresi değiştiğinde o kullanıcının oturum sürümü yükseltilir ve o andaki açık oturumları düşer: bir sonraki istekte 401 alır ve yeniden giriş yapması gerekir.

    Bu kasıtlıdır. Yeni yetki verdiğinizi sanıyorsanız, kullanıcı hâlâ eski oturumla çalışıyorsa yetki hemen etkin olmaz — önce kullanıcının çıkıp yeniden girmesini isteyin.

  5. Kullanıcıyı pasifleştirin veya silin

    Ayrılan personelin hesabını silmek yerine pasifleştirin: geçmiş kayıtları ve onun yaptığı işlemler yerinde kalır, giriş kapanır. Yönetici kendi hesabını pasifleştiremez.

    Pasifleştirilen hesabın oturumu da düşer. Verileri kalıcı olarak silmek gerekmez.

  6. Denetim kaydından doğrulayın

    Yönetim → Denetim Kaydı ekranı audit.view izni ister. Kullanıcı işlemleri, tahsilatlar, cari hareketler, teklif, ödeme planı, ödeme sözü, üretim emri, etiket, katalog fiyatı, bordro ve AI işi gibi kayıtlar burada listelenir.

    • Filtreler: q (arama), varlık, işlem, başlangıç–bitiş tarihi
    • Varlık ve işlem değerleri arayüzde Türkçe etikete çevrilir (örn. payment → "Tahsilat")
    • Filtre seçenekleri ve toplam kayıt sayısı gerçek veriden gelir; ekranda gösterilir
    • Maliyet yetkisi olmayan aktöre kayıt içindeki maliyet alanları gösterilmez

    Denetim kaydı salt-okunurdur; kayıt silinemez veya düzenlenemez. Kullanıcı işlemleri önceki/sonraki değerleriyle birlikte yazılır, böylece "ne değişti" sorusu geçmişten görülebilir.

  7. Giriş güvenliğini ayarlayın

    Başarısız giriş denemeleri e-posta ve IP başına sayılır. Varsayılan pencere 300 saniye, e-posta başına sınır 10 denemedir; IP başına sınır bunun üç katıdır. Sıkılaştırmak isterseniz pencereyi LOGIN_WINDOW_SECONDS ve eşikleri LOGIN_MAX_ATTEMPTS ile .env dosyasından değiştirebilirsiniz.

    Usta, kasiyer ve yönetici hesaplarını ayrı ayrı açın; tek bir ortak hesapla çalışmak denetim kaydının anlamını bozar.

Kayıt görünürlüğü ve oturum güvenliği

Sistemde şube kavramı yoktur; görünürlüğün sınırı firma (tenant)'tır. Firma kimliği hiçbir zaman tarayıcıdan gelen bir değere güvenilerek kullanılmaz; oturumdan okunur ve her sorguda veri erişim katmanında tenant_id koşuluyla uygulanır. Başka firmanın kayıt kimliğini doğrudan adresle çağırmak "kayıt bulunamadı" sonucu verir, içerik sızdırmaz.

Güvenlik kuralları ve gerçek değerleri
KuralUygulama
Oturum hareketsizlik sınırıVarsayılan 7.200 sn (2 saat); SESSION_IDLE_LIFETIME, yoksa SESSION_LIFETIME ile değiştirilir
Oturum üst sınırıVarsayılan 43.200 sn (12 saat); SESSION_ABSOLUTE_LIFETIME ile değiştirilir
Süresi dolan oturumSunucu tarafında silinir, istek 401 döner; yenileme ile canlandırılamaz
Oturum çereziHttpOnly · SameSite=Lax · HTTPS'te Secure · yalnız çerez (strict mode) · ad SESSION_NAME (varsayılan marangoz_session)
Giriş anıOturum kimliği yenilenir (eski kimlik düşer)
CSRFOturuma bağlı 32 baytlık jeton; eşleşmezse istek 419 ile reddedilir
Yazma istekleriTüm kayıt/değiştirme uçları hem oturum hem CSRF kontrolü geçer
Hızlı fiyat, m² hesap, hirdavat önerisi, nesting60 saniyelik pencerede 30 istek sınırı; kullanıcı + IP birlikte sayılır
QR parça görüntüleme (girişsiz)IP başına dakikada 60 deneme; jeton loglara yazılmaz, arama için yalnız SHA-256 özeti kullanılır (yeniden baskı için şifreli kopya saklanır)
Müşteriye dönük içerikMüşteri sunumu ve teklif çıktılarında maliyet/kâr alanları bulunmaz

Pratik kural

Personel değiştiğinde üç adım yeterlidir: hesabı pasifleştirin, denetim kaydından son hareketlerini kontrol edin ve oturum sınırını gözden geçirin. Rol değişikliğinde ayrıca o kullanıcıya maliyet yetkisi verilmediğinden emin olun.

Sık yapılan hatalar

Maliyet yetkisini herkese vermek

Maliyet yetkisi bir "kolaylık" ayarı değildir. Satış ve kasiyer rollerinde bu kutuyu işaretlemek, iç maliyeti o ekranlara açar. Yetki verilecekse bilinçli ve dar tutulmalıdır.

Yöneticiyle owner atamaya çalışmak

Bu işlem reddedilir; ikinci kapı yöneticinin bir kullanıcıya işletme sahibi rolü vermesini engeller. İşletme sahibi ataması yalnız işletme sahibinin kendisindedir.

Ayrılan personelin hesabını silmek

Silmek geçmiş kayıtların sahibini kaybettirir. Hesabı pasifleştirmek girişi kapatır, geçmişi korur ve denetim kaydında anlamlı kalır.

Rol değiştirdikten sonra etkiyi test etmemek

Rol/maliyet/şifre/pasifleştirme değişikliği açık oturumları düşürür. Kullanıcı çıkmadıysa yeni yetki görünmez; önce yeniden giriş yaptırın.

Tek ortak hesapla çalışmak

Paylaşılan bir hesap denetim kaydını işe yaramaz hale getirir: kimin ne yaptığı belli olmaz. Her kişi kendi hesabıyla girmelidir.

"Yetki yok" mesajını ekran hatası sanmak

Yetkisiz ekranlar boş bir açıklama gösterir ve hiçbir veri istenmez. Bu bir hata değil, yetki kuralının çalıştığının kanıtıdır.

Demo hesaplar hakkında

Geliştirme ve test ortamında yedi demo hesap bulunur ve hepsi aynı belgelenmiş geçici parolayla çalışır. Canlıda bu hesaplar oluşturulmaz. Kurulum kontrol aracı, üretimde aktif ve bu parolayı kullanan bir demo hesap bulursa kurulumu başarısız olarak işaretler; hesabı silin veya pasifleştirin.

Bu dersten sonra

Roller ve güvenlik tamam. Son adım operasyon: sunucuyu kurmak, veritabanını taşımak ve günlük yedekleme düzenini kurmak. Kurulum, yedekleme ve günlük düzen dersinde bu işleri gerçek komutlarla, sırayla yapacağız.

Eğitimden sonra ürünü kendi işinizle deneyin

Demo giriş bilgileriyle uygulamayı hemen açın; takıldığınız yerde eğitim merkezinden devam edin.

Demo Giriş